Siðamál
Ný sveitarstjórnarlög tóku gildi 1. janúar 2012. Þau fela í sér nýmæli í 29. gr. um siðareglur sveitarstjórna og siðanefnd. Greinin hljóðar þannig:
29. gr.Siðareglur og góðir starfshættir.
Sveitarstjórn skal setja sér siðareglur sem sendar skulu ráðuneytinu til staðfestingar. Ef siðareglur eru í gildi skal ný sveitarstjórn meta hvort ástæða sé til endurskoðunar þeirra. Ef niðurstaðan er sú að siðareglur þarfnist ekki endurskoðunar halda þær gildi sínu. Tilkynna skal ráðuneytinu um þá niðurstöðu.
Siðareglur sveitarstjórnar skulu birtar opinberlega á vefsíðu sveitarfélagsins eða á sambærilegan hátt.
Öllum kjörnum fulltrúum í sveitarstjórn og nefndum og ráðum sem sveitarstjórn skipar ber að haga störfum sínum í samræmi við settar siðareglur.
Samband íslenskra sveitarfélaga skipar nefnd sem veitt getur álit um siðareglur og um ætluð brot á þeim. Ráðuneytið getur borið tillögur sveitarstjórna um siðareglur undir nefndina áður en það tekur þær til staðfestingar.
Nokkur sveitarfélög hafa þegar sett sér siðareglur og eru þær aðgengilegar hér á síðunni. Það er fróðlegt fyrir sveitarfélög sem eiga eftir að setja sér siðareglur að kynna sér þessar reglur. Þau eru einnig hvött til að senda sambandinu sínar reglur eftir að þær hafa verið staðfestar. Verið er að undirbúa skipun siðanefndar skv. ákvæðinu.
Sveitarstjórnarþing Evrópuráðsins hefur beitt sér fyrir umbótum á þessu sviði meðal meðlima sinna. Það hefur gefið út leiðbeinandi siðareglur fyrir kjörna fulltrúa á sveitar- og héraðsstjórnarstigi sem má nálgast hér á síðunni í íslenskri þýðingu. Þær siðareglur, sem íslensk sveitarfélög hafa sett sér, hafa tekið mið af þessum leiðbeinandi reglum Evrópuráðsins. Á síðunni er einnig kynning sviðsstjóra lögfræði- og velferðarsviðs frá 2009 á gerð og efni siðareglna.
Í Noregi hefur verið lögð mikil áhersla á siðamál undanfarin ár, bæði á vettvangi ríkis og sveitarfélaga. Norska sveitarfélagasambandið, KS, hefur í samvinnu við ráðuneyti sveitarstjórnarmála í Noregi sett upp rafræna gátt um siðamál á sveitarstjórnarstigi, www.etikkportalen.no. Þar eru verkfæri og leiðbeiningar um hvernig sé hægt að bregðast við siðferðilegum álitaefnum sem áhugavert er að kynna sér. Norðmenn nálgast þessi mál á nokkuð annan hátt en hér á landi. Þar er áherslan ekki á setningu siðareglna heldur á það að skapa sameiginlegan skilning og samstöðu milli starfsmanna sveitarfélaga og kjörinna fulltrúar um ákveðinn grunngildi sveitarfélagsins, hvert orðspor þess skuli vera - og hvernig skuli bregðast við siðferðilegum álitaefnum sem upp koma í starfsemi þess til að verja grunngildi og orðspor sveitarfélags. Lögð er áhersla á að siðareglur séu ekki settar fyrr en að undangengnum slíkum ferli. Markmiðið eigi að vera að ekki reyni á siðareglur þar sem allir séu meðvitaðir um hvernig bregðast eigi við siðferðilegum álitaefnum. Gefinn hefur út leiðbeiningarbæklingur til sveitarfélaga um vinnuferla til að skapa slíka samstöðu og skilning. Hann hefur verið þýddur á íslensku, staðfærður að nokkru leyti og er aðgengilegur hér á síðunni.
Eins og fram kemur hér að ofan gerir 29. gr. svstjl. einungis ráð fyrir að siðareglur séu settar fyrir sveitarstjórn. Nokkur sveitarfélög hafa valið að láta siðareglur sínar ná bæði til kjörinna fulltrúa og annarra stjórnenda sveitarfélagsins. Hvaða leið sem er valin þá er mikilvægt að leitast við að ná samstöðu og sameiginlegum skilningi innan sveitarstjórnar á inntaki siðareglna og meðal stjórnenda þegar reglurnar taka til þeirra. Samkvæmt 1. mgr. 29. gr. skal ný sveitarstjórn meta hvort ástæða sé til endurskoðunar siðareglna sem fyrri sveitarstjórn hefur sett. Í þessu felst að ný sveitarstjórn á að fara yfir siðareglur í upphafi kjörtímabils. Það leiðir líka af því ákvæði, sem er í siðareglum flestra sveitarfélaga, að kjörnir fulltrúar eigi að undirrita siðareglur. Mikilvægt er við þessi tækifæri að fara vel yfir efni siðareglnanna. Norski bæklingurinn getur veitt leiðsögn í þessum efnum. Þótt hann gangi út frá siðamálum sveitarfélaga í stærra samhengi, þ.e. hvernig bregðast eigi við siðferðilegum álitaefnum sem upp koma í allri starfsemi sveitarfélagsins, þá geta sömu vinnuferlar átt við. Mikilvægt er að ræða raunhæf dæmi sem geta komið upp og hvernig bregðast eigi við þeim og hvernig málsmeðferð eigi að vera ef talið er að fulltrúi í sveitarstjórn hafi brotið siðareglu. Í námsefni fyrir nýja sveitarstjórnarmenn sem er aðgengilegt hér á síðunni er kafli um ábyrgð sveitarstjórnarmana þar sem komið inn á stöðu þeirra gagnvart siðferðilegum álitaefnum.
Rétt er að vekja athygli sveitarfélaga á breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórna sem tók gildi um leið og sveitarstjórnarlögin og tengist siðferði á sveitarstjórnarstigi. Ákvæðið hljóðar þannig:
Lög um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, með síðari breytingum:Kjörgengur í sveitarstjórn er hver sá sem á kosningarrétt í sveitarfélaginu skv. 2. gr., hefur ekki verið sviptur lögræði og hefur óflekkað mannorð.
a. 3. gr. laganna orðast svo:
Enginn telst hafa óflekkað mannorð sem er sekur eftir dómi um verk sem er svívirðilegt að almenningsáliti nema hann hafi fengið uppreist æru sinnar.
Dómur fyrir refsivert brot hefur ekki flekkun mannorðs í för með sér nema sakborningur hafi verið fullra 18 ára að aldri er hann framdi brotið og refsing sé fjögurra mánaða fangelsi óskilorðsbundið hið minnsta eða öryggisgæsla sé dæmd.
Skilyrðið um óflekkað mannorð er nýmæli sem felur í sér að kjörinn fulltrúi í sveitarstjórn missir umboð sitt ef hann er dæmdur fyrir brot sem fellur undir ákvæðið.
- Siðareglur Akureyrarkaupstaðar
- Siðareglur Borgarbyggðar
- Siðareglur Hafnarfjarðarbæjar
- Siðareglur Kópavogsbæjar
- Samskiptareglur fyrir kjörna fulltrúa Kópavogsbæjar
- Siðareglur Mosfellsbæjar
- Siðareglur Reykjanesbæjar
- Siðareglur Reykjavíkurborgar
- Siðareglur Seltjarnarnesskaupstaðar
- Siðareglur Sveitarfélagsins Árborgar