Í umsögninni  tekur Sambandið undir markmið stjórnvalda um að ná jafnvægi í ríkisfjármálum og draga úr verðbólgu og telur nauðsynlegt að ríkisvaldið og stofnanir í eigu þess fari að fordæmi sveitarfélaga og takmarki hækkanir gjaldskráa við 2,5%. Að ná niður þrálátri verðbólgu krefst samstillts átaks og forgangsröðunar en ávinningur af lækkun verðbólgu og vaxta er gríðarmikill. 

Tryggja þarf virkt samráð og kostnaðargreiningu verkefna 

Í anda ályktunar landsþings Sambandsins kemur jafnframt fram að mikilvægt sé að bæta samskipti ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin eiga ekki að vera síðasti hlekkurinn í keðjunni þegar ríkisvaldið tekur stefnumarkandi ákvarðanir, setur ný lög eða reglugerðir án fullnægjandi kostnaðarmats, heldur þarf að tryggja virkt samstarf og fulla fjármögnun verkefna frá upphafi. 

Sveitarfélögum hafi um langt skeið verið falin ný verkefni og auknar skyldur án þess að fullnægjandi fjármögnun fylgi. Tryggja þurfi virkt samráð við sveitarstjórnarstigið og skýra kostnaðargreiningu áður en ný verkefni eru lögð á sveitarfélög.  

Í umsögninni er bent á að fjármögnunarvandi málaflokks fatlaðs fólks sé enn óleystur og kallar Sambandið eftir heildstæðri endurskoðun á fjármögnun þjónustunnar. Uppsafnaður rekstrarhalli á málflokknum er orðinn 100 milljarðar króna frá 2018.  

Þá er lögð áhersla á að samkomulag ríkis og sveitarfélaga um ábyrgðarskiptingu í málefnum barna með fjölþættan vanda verði að fullu fjármagnað og að ríkið standi við þær skuldbindingar sem felast í samkomulagi sem gert var 19. mars 2025.  

Ljóst má vera að innleiðing farsældarlaganna er enn ekki lokið þrátt fyrir að fyrirhugað sé að fella niður sérstök framlög tengd verkefninu. Sambandið telur brýnt að stjórnvöld eigi samtal við sveitarfélög um framtíð fjármögnunar þjónustunnar eins og áskilið í lögum um farsæld, áður en slíkar breytingar taka gildi. 

Sambandið telur lækkun framlaga til sóknaráætlana landshluta og atvinnuráðgjafa á landsbyggðinni óskynsamlega því framlögin eru mikilvæg fyrir byggðaþróun og atvinnusköpun um land allt.  

Að lokum bendir Sambandið á að kostnaður sveitarfélaga vegna þjónustu við flóttafólk hafi aukist verulega á undanförnum árum. Sveitarfélög sem tóku virkan þátt í móttöku hafa orðið fyrir miklum kostnaðarauka vegna fjárhagsaðstoðar við flóttafólk. Tryggja þarf sanngjarna aðkomu ríkisins að stuðningi við flóttafólk með engin eða takmörkuð ellilífeyrisréttindi og styðja þarf miklu betur við atvinnuþátttöku flóttafólks á vinnufærum aldri. 

Umsögn Sambandsins um fjárlagafrumvarp til fjárlaga 2027. 

Fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga fóru í vikunni á fund fjárlaganefndar Alþingis og gerðu grein fyrir umsögn Sambandsins um frumvarp til fjárlaga ársins 2027. Í umsögninni er lögð áhersla á mikilvægi þess að ríki og sveitarfélög vinni saman í þágu efnahagslegs stöðugleika, en jafnframt að ábyrgð og fjármögnun verkefna fari saman. 

Fjárlagafrumvarp 2027: Verkefnum verður að fylgja fjármagn

Innviðaráðuneytið hefur birt til umsagnar í samráðsgátt stjórnvalda tillögu að viðmiðum um sjálfbæra þróun sveitarfélaga. Tillagan byggir á vinnu starfshóps sem skipaður var fulltrúum ráðuneyta og Sambands íslenskra sveitarfélaga en Sambandið átti þrjá fulltrúa í hópnum.

Í tillögunni eru lagðir fram 30 mælikvarðar og viðmið sem ætlað er að styðja við mat á efnahagslegri, félagslegri og umhverfislegri sjálfbærni sveitarfélaga. Jafnframt hefur verið útbúið mælaborð fyrir sveitarfélögin þar sem fulltrúar þeirra geta sett inn upplýsingar og séð hvar sitt sveitarfélag stendur út frá framangreindum viðmiðum um sjálbæra þróun. Vonir standa til að mælaborðið geti nýst sveitarfélögum við greiningu, stefnumótun og ákvarðanatöku.

Sambandið hvetur sveitarfélög til að kynna sér viðmiðin vel og senda inn athugasemdir, ábendingar og umsagnir í samráðsgátt stjórnvalda. Umsagnarfrestur er til 13. nóvember nk.

Tillöguna er að finna í Samráðsgátt.

Viðmið um sjálfbæra þróun sveitarfélaga í samráðsgátt

Markmið stefnunnar er að samræma þjónustu hins opinbera og gera hana betri, aðgengilegri og hagkvæmari.

Stefnan tekur mið af því að þarfir fólks eru ólíkar og að samfélagið stendur frammi fyrir hröðum breytingum, meðal annars vegna breyttrar aldurssamsetningar, aukins fjölbreytileika og örrar tækniþróunar.

Styður við traust, verðmætasköpun og bætt lífskjör

Framtíðarsýn stefnunnar er að á Íslandi sé veitt framúrskarandi opinber þjónusta. Þjónustan verði öllum aðgengileg á notendavænan og skilvirkan hátt, auk þess að vera samræmd, gagnsæ og hagkvæm. Þannig styðji hún við traust, verðmætasköpun og bætt lífskjör.

Stefnan byggist á þremur markmiðum og undir hverju markmiði eru nokkrar áherslur:

Áhersla er meðal annars lögð á notendamiðaða og samþætta þjónustu í gegnum Ísland.is, bætta þjónustu í persónu, aukna hagnýtingu gagna og tækni, einföldun regluverks, nýsköpun og aukna samvinnu milli ríkis og sveitarfélaga. Markmiðið er að almenningur og atvinnulíf upplifi opinbera þjónustu sem eina heild, óháð því hvaða stofnun eða stjórnsýslustig veitir hana.

Ríki og sveitarfélög hafa gefið út sameiginlega stefnu um opinbera þjónustu. Þetta er í fyrsta sinn sem heildstæð stefna um opinbera þjónustu er sett hér á landi.

Stefna um opinbera þjónustu gefin út í fyrsta sinn

Svæðisskipulag er sameiginleg skipulagsáætlun sveitarfélaga og getur haft bein áhrif á aðalskipulag þeirra. Sambandið telur því að tillagan feli í sér verulegt inngrip í skipulagsvald sveitarfélaga og sjálfstjórnarrétt þeirra. Í frumvarpsdrögunum sé jafnframt ekki sýnt nægilega fram á þann vanda sem breytingunni er ætlað að leysa eða hvort vægari úrræði gætu náð sama markmiði. 

Skortur á samráði og mikilvæg atriði óljós 

Sambandið gerir einnig verulegar athugasemdir við samráð við undirbúning frumvarpsins. Fyrri kynning málsins laut að breytingum vegna svæðisskipulags höfuðborgarsvæðisins en þar kom ekki fram að til stæði að breyta almennt málsmeðferð svæðisskipulagsnefnda eða veita ráðherra bindandi úrskurðarvald. Að mati Sambandsins hefði eðli breytinganna kallað á markvissara samráð við sveitarstjórnarstigið fyrr í ferlinu. 

Þá telur Sambandið að ýmis mikilvæg atriði frumvarpsins séu of óljós og að of mikið sé lagt upp úr því að útfæra veigamikil atriði síðar í reglugerð. Þegar um er að ræða valdmörk ríkis og sveitarfélaga og heimildir ríkisins til bindandi afskipta þurfi meginreglurnar að koma skýrt fram í lögum. Sambandið telur jafnframt óheppilegt að gera svo veigamiklar breytingar skömmu áður en fyrirhuguð heildarendurskoðun skipulagslaga hefst. 

Sambandið tekur þó jákvætt í nokkrar aðrar breytingar, meðal annars styttingu lágmarksfresta, aukna notkun Skipulagsgáttar og breytingar sem miða að skilvirkari málsmeðferð. Einnig getur verið þörf á einfaldari leið til að fella úr gildi úrelt svæðisskipulag, en Sambandið leggur áherslu á að slík ákvörðun verði áfram á hendi sveitarfélaganna sjálfra. 

Meginboðskapur umsagnarinnar er því skýr: Sambandið styður einföldun og aukna skilvirkni í skipulagsmálum, en slíkt má ekki leiða til óljósra valdmarka, aukinnar miðstýringar eða skerðingar á skipulagsvaldi sveitarfélaga. 

Sambandið hefur skilað umsögn um drög að breytingum á skipulagslögum. Sambandið styður almennu markmiðin um einfaldari og skilvirkari málsmeðferð en leggst alfarið gegn tillögu um að ráðherra fái bindandi úrskurðarvald þegar ágreiningur kemur upp milli sveitarfélaga um breytingar á svæðisskipulagi. 

Leitarniðurstöður

Sambandið leggst gegn auknu úrskurðarvaldi ráðherra í skipulagsmálum

Skortur á samráði og mikilvæg atriði óljós

Leitarniðurstöður

Sam­band­ið leggst gegn auknu úr­skurð­ar­valdi ráð­herra í skipu­lags­mál­um

Skortur á samráði og mikilvæg atriði óljós

Sambandið leggst gegn auknu úrskurðarvaldi ráðherra í skipulagsmálum