Með tilkomu Nemendagrunns er jafnframt lagður grunnur að gagnadrifnu menntakerfi þar sem ákvarðanir um skólastarf, stuðning og stefnumótun byggjast á heildstæðum og áreiðanlegum gögnum.

Hingað til hafa gögn um skólabörn verið vistuð í mörgum ótengdum kerfum hjá ólíkum sveitarfélögum. Það hefur þýtt að þegar barn flytur eða skiptir um skóla, þurfa upplýsingar um námsframvindu og stuðningsþarfir oft að berast handvirkt á milli, sem eykur hættuna á að mikilvæg þjónusta rofni. Með nýja kerfinu, sem er samstarfsverkefni mennta- og barnamálaráðuneytisins, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu (MMS), er þessu breytt til frambúðar. 

Ávinningur af miðlægum Nemendagrunni: 

·       Gögn fylgja barninu: Upplýsingar um námsmat og stuðningsþarfir fylgja barninu sjálfkrafa á milli skóla og sveitarfélaga. 

·       Engin börn „týnast“: Stjórnvöld hafa nú í fyrsta sinn miðlæga yfirsýn til að tryggja að hvert einasta barn á skólaskyldualdri sé í skóla og njóti réttar síns til náms. 

·       Menntayfirvöld fá heildræna yfirsýn: Nýr miðlægur gagnagrunnur auðveldar utanumhald um námsframvindu barna á Íslandi og gerir stjórnvöldum kleift að skoða námsárangur eftir skólum, sveitarfélögum og fleiri breytum ásamt þróun milli ára. Það er forsenda þess að hægt sé að meta hvað virkar og hvar þörf er á úrbótum til að bæta námsárangur á landsvísu.  

 Nýju stöðu- og framvindupróf Matsferils í stærðfræði og lesskilningi sem nú er verið að leggja fyrir í öllum grunnskólum landsins eru meðal þeirra gagna sem nýi nemendagrunnurinn heldur utan um, ásamt lesfimiprófum. Matsferill er nýtt samræmt námsmat sem ætlað er að mæla betur námsframvindu grunnskólabarna á samanburðarhæfan hátt á landsvísu með tíðari og fjölbreyttari mælingum en áður.

Fyrirlögn nýju prófanna og innritun í 1. bekk grunnskóla lýkur í vikunni.

Jón Björn Hákonarson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga: 

„Sameiginlegur nemendagrunnur er mikið framfaraskref fyrir sveitarfélögin. Með sameiginlegu kerfi er hægt að tryggja að gögn fylgi börnum á milli skóla milliliðalaust og  þjónusta rofni síður við flutninga. Þannig fái sveitarfélög betri yfirsýn sem styrkir bæði stefnumótun og daglegt starf í skólakerfinu. Með sameiginlegum nemendagrunni fáum við einnig yfirsýn yfir öll börn sem eru ekki skráð í skóla á Íslandi og það skiptir okkur miklu máli.“  

Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra: 

„Með nemendagrunni náum við loksins utan um öll börnin okkar og getum tryggt að þau týnist ekki í kerfinu – og að við getum fylgst með stöðu þeirra til dæmis í gegnum okkar nýja matsferil. Við ætlum að halda fast og vel utan um gögnin og með því að nýta þessi frábæru verkfæri saman fáum við nú loksins ekki bara upplýsingar um stöðu hvers barns heldur heildarmynd af stöðu menntakerfisins – mynd sem hefur ekki verið nægilega skýr fram til þessa. Þau gögn sem þarna verða til eru forsenda þess að við sjáum hvar skórinn kreppir og getum beint aðgerðum á þá staði þar sem þeirra er þörf. Ég mælti  nýverið fyrir frumvarpi sem leggur grundvöll að frekari söfnun og vinnslu gagna úr grunninum, menntakerfinu og þar með öllu samfélaginu til hagsbóta en með öryggi og persónuvernd í fyrirrúmi.“ 

Þórdís Jóna Sigurðardóttir, forstjóri Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu: 

„Hjartað í þessu verkefni er barnið sjálft. Við erum að rífa niður veggi í kerfinu til að tryggja að ekkert barn lendi á milli stafs og hurðar. Nemendagrunnurinn er hornsteinninn í stafrænni uppbyggingu menntakerfisins til framtíðar og með því að láta gögnin fylgja barninu tryggjum við að tæknin vinni með hagsmunum nemenda, skapi samfellu í námi og verði það öfluga öryggisnet sem hvert einasta barn á skilið.“ 

Innritun í 1. bekk grunnskóla, sem hófst í febrúar, fer nú í fyrsta sinn fram með miðlægum hætti í nýjum Nemendagrunni. Þetta markar þau tímamót að í fyrsta skipti er hægt að fylgjast með því á landsvísu að öll börn á skólaskyldualdri séu í skóla og tryggja að mikilvæg gögn fylgi barninu í gegnum alla skólagönguna.

Heildstæð yfirsýn yfir skólagöngu barna á Íslandi 

Með tilkomu Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu var ákveðið að leggjast í endurskoðun á fyrirkomulaginu og tengja það beint við þróunarverkefnið Menntun – Móttaka – Menning (MEMM) til ársloka 2026.  Var það gert með undirritun um breytingu á samningnum 12. mars sl.

MEMM er tveggja ára þróunarverkefni leitt af mennta‑ og barnamálaráðuneytinu í samvinnu við Reykjavíkurborg og Miðstöð menntunar og skólaþjónustu.  Verkefnið miðar að því að þróa samræmt verklag um menntun og móttöku barna  og efla stuðning, ráðgjöf og fræðslu til  skóla- og sveitarfélög á grunni þess. . Reykjavíkurborg leggur verkefninu til þekkingu og verkfæri frá  Miðju máls og læsis, sem varð hluti af MEMM á landsvísu frá því að verkefnið hófst vorið 2024.   Á grundvelli MEMM voru ráðnir þrír sérfræðingar leik-, grunn- og framhaldsskóla ásamt fjórum brúarsmiðum til MMS sem ásamt sérfræðingum MML og sérfræðingi Jöfnunarsjóðs í málaflokknum  mynda þann hóp sem kemur að þróun þjónustu við sveitarfélög og skóla vegna barna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn.

Framtíðarsýn MEMM er að byggja upp sjálfbæra, samræmda og faglega móttöku‑ og menntun   þar sem börn og fjölskyldur með fjölbreyttan tungumála‑ og menningarbakgrunn fá jafnan og markvissan stuðning, óháð búsetu. Verkefnið miðar að því að sameina sérfræðiþekkingu, styrkja samstarf og tryggja að sveitarfélög hafi aðgang að sameiginlegu baklandi sem getur stutt við  sem sinnir ráðgjöf og veitir stuðning í  flóknum málum á landsvísu.

Með breytingu á eldri samning er lagt til að hann gildi aðeins út árið 2026 en fram að þeim tíma verði unnið að því að útfæra tillögur og útfærslur um áframhaldandi stuðning til sveitarfélaga landsins, leik- grunnskóla og frístundastarfs, um móttöku og menntun barna og fjölskyldna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn. 

Um árabil hefur Jöfnunarsjóður sveitarfélaga veitt fjármagni til stuðnings og ráðgjöf kennurum í leik- grunnskólum á landsvísu og hefur verið í gildi sérstakur samningur þess efnis á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og Menntamálastofnunar. 

Stuðningur við skóla og frístundastarf um  móttöku og menntun barna og ungmenna með fjölbreyttan bakgrunn

Á málþinginu var fjallað um samstarfsverkefni Vinnueftirlitsins, Kennarasambands Íslands og Sambands íslenskra sveitarfélaga um vinnustaðamenningu í leik- og grunnskólum og þann lærdóm sem má af því draga. Í janúar kom út skýrsla sem var afurð samstarfsverkefnisins, og má lesa hana hér. 

Fjallað var um þau bjargráð sem skólar og aðrir vinnustaðir hafa til að skapa heilbrigða vinnustaðamenningu og hvernig má innleiða þau og nýta. Fyrirlesarar komu fram með fjölmargar jákvæðar reynslusögur, dæmi og hagnýt verkfæri sem geta gagnast vinnustöðum af öllum stærðum og gerðum.

Hér er hægt að horfa á upptöku frá málþinginu. 

Upptaka frá málþinginu: Hvernig er hægt að skapa heilbrigða vinnustaðamenningu? sem fór fram á Grand hóteli 12. mars er nú aðgengileg og verður hægt að horfa á hana næstu fjórar vikur.

Málþing um heilbrigða vinnustaðamenningu - upptaka

Leiðarvísirinn var kynntur á málþinginu Aðlögun sveitarfélaga að loftslagsbreytingum – frá áskorunum til aðgerða sem var haldið á Akureyri þann 12. febrúar s.l. Á málþinginu kynnti Veðurstofan einnig nýjan vef um loftslagsþjónustu sem er sérstaklega miðaður að sveitarfélögum. Þar má finna ýmis nytsamleg tól svo sem Loftslagsatlas Íslands, gagnvirkar skýringamyndir og upplýsingar um þróun loftslagsbreytinga og afleiðingar þeirra á Íslandi.

Nú vinnur Sambandið, í samstarfi við Byggðastofnun og fleiri opinberar stofnanir, að því að undirbúa næstu skref í stuðningi við sveitarfélög þegar kemur að aðlögun þeirra að loftslagsbreytingum og mun sú vinna m.a. byggja á afurðum fyrrnefndrar aðgerðar C.10 í byggðaáætlun. Sífellt mikilvægara er fyrir íslensk sveitarfélög að átta sig á því hvaða hættur steðja að vegna loftslagsbreytinga og grípa til aðgerða til að verja samfélag og innviði.

Nýlega var viðamikilli styrkumsókn skilað inn í LIFE áætlun Evrópusambandsins um aðlögun að loftslagsbreytingum. Fáist sá styrkur mun Sambandið geta stutt enn þéttar við bakið á sveitarfélögunum t.d. með ítarlegu fræðsluefni, vinnustofum um framkvæmd áhættu- og viðkvæmniskimunar o.fl.

Sveitarfélög sem vilja demba sér í að nýta leiðarvísinn og hefjast handa við að meta hvaða loftslagsáhættur kunna að vera til staðar, og jafnvel byrja að móta og forgangsraða aðgerðum, eru hvött til að hafa samband og nýta sér stuðning Sambandsins og Byggðastofnunar. Mikilvægt er að við söfnum og miðlum reynslu sem best til að sveitarfélögin þurfi ekki öll að finna upp aðlögunarhjólið í sitt hvoru lagi.

Frá áskorunum til aðgerða – leiðarvísir fyrir sveitarfélög um aðlögun að áhrifum loftslagsbreytinga

Vefur Veðurstofunnar um loftslagsþjónustu og aðlögun

Aðlögun sveitarfélaga að loftslagsbreytingum – Verkfærakista Loftslagsvænni sveitarfélaga

Nýr leiðarvísir hefur verið gefinn út til að styðja sveitarfélög við aðlögun að áhrifum loftslagsbreytinga. Leiðarvísirinn er afurð aðgerðar C.10 í byggðaáætlun þar sem fimm ólík sveitarfélög tóku þátt í að prufa og móta aðferðafræði um áhættu- og viðkvæmniskimun og mótun aðlögunaraðgerða.

Leitarniðurstöður

Nýr leiðarvísir um aðlögun sveitarfélaga að loftslagsbreytingum

Samband íslenskra sveitarfélaga

Leitarniðurstöður

Nýr leið­ar­vís­ir um að­lög­un sveit­ar­fé­laga að lofts­lags­breyt­ing­um

Nýr leiðarvísir um aðlögun sveitarfélaga að loftslagsbreytingum