Svæðisskipulag er sameiginleg skipulagsáætlun sveitarfélaga og getur haft bein áhrif á aðalskipulag þeirra. Sambandið telur því að tillagan feli í sér verulegt inngrip í skipulagsvald sveitarfélaga og sjálfstjórnarrétt þeirra. Í frumvarpsdrögunum sé jafnframt ekki sýnt nægilega fram á þann vanda sem breytingunni er ætlað að leysa eða hvort vægari úrræði gætu náð sama markmiði. 

Skortur á samráði og mikilvæg atriði óljós 

Sambandið gerir einnig verulegar athugasemdir við samráð við undirbúning frumvarpsins. Fyrri kynning málsins laut að breytingum vegna svæðisskipulags höfuðborgarsvæðisins en þar kom ekki fram að til stæði að breyta almennt málsmeðferð svæðisskipulagsnefnda eða veita ráðherra bindandi úrskurðarvald. Að mati Sambandsins hefði eðli breytinganna kallað á markvissara samráð við sveitarstjórnarstigið fyrr í ferlinu. 

Þá telur Sambandið að ýmis mikilvæg atriði frumvarpsins séu of óljós og að of mikið sé lagt upp úr því að útfæra veigamikil atriði síðar í reglugerð. Þegar um er að ræða valdmörk ríkis og sveitarfélaga og heimildir ríkisins til bindandi afskipta þurfi meginreglurnar að koma skýrt fram í lögum. Sambandið telur jafnframt óheppilegt að gera svo veigamiklar breytingar skömmu áður en fyrirhuguð heildarendurskoðun skipulagslaga hefst. 

Sambandið tekur þó jákvætt í nokkrar aðrar breytingar, meðal annars styttingu lágmarksfresta, aukna notkun Skipulagsgáttar og breytingar sem miða að skilvirkari málsmeðferð. Einnig getur verið þörf á einfaldari leið til að fella úr gildi úrelt svæðisskipulag, en Sambandið leggur áherslu á að slík ákvörðun verði áfram á hendi sveitarfélaganna sjálfra. 

Meginboðskapur umsagnarinnar er því skýr: Sambandið styður einföldun og aukna skilvirkni í skipulagsmálum, en slíkt má ekki leiða til óljósra valdmarka, aukinnar miðstýringar eða skerðingar á skipulagsvaldi sveitarfélaga. 

Sambandið hefur skilað umsögn um drög að breytingum á skipulagslögum. Sambandið styður almennu markmiðin um einfaldari og skilvirkari málsmeðferð en leggst alfarið gegn tillögu um að ráðherra fái bindandi úrskurðarvald þegar ágreiningur kemur upp milli sveitarfélaga um breytingar á svæðisskipulagi. 

Sambandið leggst gegn auknu úrskurðarvaldi ráðherra í skipulagsmálum

Í umsögninni  tekur Sambandið undir markmið stjórnvalda um að ná jafnvægi í ríkisfjármálum og draga úr verðbólgu og telur nauðsynlegt að ríkisvaldið og stofnanir í eigu þess fari að fordæmi sveitarfélaga og takmarki hækkanir gjaldskráa við 2,5%. Að ná niður þrálátri verðbólgu krefst samstillts átaks og forgangsröðunar en ávinningur af lækkun verðbólgu og vaxta er gríðarmikill. 

Tryggja þarf virkt samráð og kostnaðargreiningu verkefna 

Í anda ályktunar landsþings Sambandsins kemur jafnframt fram að mikilvægt sé að bæta samskipti ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin eiga ekki að vera síðasti hlekkurinn í keðjunni þegar ríkisvaldið tekur stefnumarkandi ákvarðanir, setur ný lög eða reglugerðir án fullnægjandi kostnaðarmats, heldur þarf að tryggja virkt samstarf og fulla fjármögnun verkefna frá upphafi. 

Sveitarfélögum hafi um langt skeið verið falin ný verkefni og auknar skyldur án þess að fullnægjandi fjármögnun fylgi. Tryggja þurfi virkt samráð við sveitarstjórnarstigið og skýra kostnaðargreiningu áður en ný verkefni eru lögð á sveitarfélög.  

Í umsögninni er bent á að fjármögnunarvandi málaflokks fatlaðs fólks sé enn óleystur og kallar Sambandið eftir heildstæðri endurskoðun á fjármögnun þjónustunnar. Uppsafnaður rekstrarhalli á málflokknum er orðinn 100 milljarðar króna frá 2018.  

Þá er lögð áhersla á að samkomulag ríkis og sveitarfélaga um ábyrgðarskiptingu í málefnum barna með fjölþættan vanda verði að fullu fjármagnað og að ríkið standi við þær skuldbindingar sem felast í samkomulagi sem gert var 19. mars 2025.  

Ljóst má vera að innleiðing farsældarlaganna er enn ekki lokið þrátt fyrir að fyrirhugað sé að fella niður sérstök framlög tengd verkefninu. Sambandið telur brýnt að stjórnvöld eigi samtal við sveitarfélög um framtíð fjármögnunar þjónustunnar eins og áskilið í lögum um farsæld, áður en slíkar breytingar taka gildi. 

Sambandið telur lækkun framlaga til sóknaráætlana landshluta og atvinnuráðgjafa á landsbyggðinni óskynsamlega því framlögin eru mikilvæg fyrir byggðaþróun og atvinnusköpun um land allt.  

Að lokum bendir Sambandið á að kostnaður sveitarfélaga vegna þjónustu við flóttafólk hafi aukist verulega á undanförnum árum. Sveitarfélög sem tóku virkan þátt í móttöku hafa orðið fyrir miklum kostnaðarauka vegna fjárhagsaðstoðar við flóttafólk. Tryggja þarf sanngjarna aðkomu ríkisins að stuðningi við flóttafólk með engin eða takmörkuð ellilífeyrisréttindi og styðja þarf miklu betur við atvinnuþátttöku flóttafólks á vinnufærum aldri. 

Umsögn Sambandsins um fjárlagafrumvarp til fjárlaga 2027. 

Fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga fóru í vikunni á fund fjárlaganefndar Alþingis og gerðu grein fyrir umsögn Sambandsins um frumvarp til fjárlaga ársins 2027. Í umsögninni er lögð áhersla á mikilvægi þess að ríki og sveitarfélög vinni saman í þágu efnahagslegs stöðugleika, en jafnframt að ábyrgð og fjármögnun verkefna fari saman. 

Fjárlagafrumvarp 2027: Verkefnum verður að fylgja fjármagn

Innviðaráðuneytið hefur birt til umsagnar í samráðsgátt stjórnvalda tillögu að viðmiðum um sjálfbæra þróun sveitarfélaga. Tillagan byggir á vinnu starfshóps sem skipaður var fulltrúum ráðuneyta og Sambands íslenskra sveitarfélaga en Sambandið átti þrjá fulltrúa í hópnum.

Í tillögunni eru lagðir fram 30 mælikvarðar og viðmið sem ætlað er að styðja við mat á efnahagslegri, félagslegri og umhverfislegri sjálfbærni sveitarfélaga. Jafnframt hefur verið útbúið mælaborð fyrir sveitarfélögin þar sem fulltrúar þeirra geta sett inn upplýsingar og séð hvar sitt sveitarfélag stendur út frá framangreindum viðmiðum um sjálbæra þróun. Vonir standa til að mælaborðið geti nýst sveitarfélögum við greiningu, stefnumótun og ákvarðanatöku.

Sambandið hvetur sveitarfélög til að kynna sér viðmiðin vel og senda inn athugasemdir, ábendingar og umsagnir í samráðsgátt stjórnvalda. Umsagnarfrestur er til 13. nóvember nk.

Tillöguna er að finna í Samráðsgátt.

Viðmið um sjálfbæra þróun sveitarfélaga í samráðsgátt

Sveitarfélag ársins er árleg viðurkenning sem byggir á starfsánægju og starfsumhverfi starfsfólks sveitarfélaga. Gallup framkvæmir könnunina og Mannauðssjóðurinn Hekla kemur líka að verkefninu.

Ýmis atriði eru skoðuð eins og stjórnun sveitarfélagsins, samskipti og andrúmsloft á vinnustaðnum, aðstæður og aðbúnaður starfsmanna, hvernig starfsfólki líður í starfi og hvernig það metur kjör sín.

Þau sveitarfélög sem hlutu efstu sæti í könnunni fá afhenta viðurkenningu. Þau eru:

Sveitarfélögum er boðið að taka þátt í könnuninni fyrir hönd síns starfsfólks og hefur þátttaka aukist ár frá ári. Könnunin er ein af stærri vinnumarkaðskönnunum sem framkvæmd er hér á landi.

Fimmtudaginn 15 október fór fram viðburðurinn Sveitarfélag ársins 2026 en þar voru kynntar niðurstöður úr árlegri könnun Gallup um starfsánægju í sveitarfélögum landsins.

Leitarniðurstöður

Hrunamannahreppur er sveitarfélag ársins 2026

Leitarniðurstöður

Hruna­manna­hrepp­ur er sveit­ar­fé­lag árs­ins 2026

Hrunamannahreppur er sveitarfélag ársins 2026