Umhverfis Ísland
Magn og urðun heimilisúrgangs dregst saman á milli ára
8. apríl 2026
Samhent átak sveitarfélaganna við að innleiða sérsöfnun skilar sér í auknum árangri í úrgangsmálum
Nýjustu tölur um stöðu úrgangsmála á Íslandi sýna glöggt merki um góðan árangur sveitarfélaga hvað varðar meðhöndlun úrgangs. Endurvinnsla heimilisúrgangs hefur aukist á meðan urðun heimilisúrgangs hefur dregist umtalsvert saman á milli áranna 2023-2024. Sveitarfélögin bera ábyrgð á að ná tölulegum markmiðum um endurvinnslu og urðun heimilisúrgangs en árið 2035 er markmiðið að urðun heimilisúrgangs sé undir 10%. Allt lítur út fyrir að sveitarfélögin muni ná því markmiði með góðu móti og vel fyrir tímamörkin en urðun heimilisúrgangs var aðeins 10,3% árið 2024.
Þessum góða árangri má bæði þakka sveitarfélögunum sem hafa innleitt kerfi sérsöfnunar og íbúum þeirra sem hafa lagt mikið af mörkum við að bæta flokkun heima fyrir.
Jákvæð teikn á lofti
Umhverfis- og orkustofnun heldur utan um úrgangstölfræði Íslands og birti tölur fyrir árið 2024 á úrgangur.is. Samkvæmt stofnuninni eru ýmis jákvæð teikn á lofti um að úrgangsmagn sé að dragast saman. Heildarmagn heimilisúrgangs hefur dregist saman samhliða hækkandi íbúafjölda síðastliðin þrjú ár, úr 610 kg/íbúa árið 2022 í 565 kg/íbúa árið 2024. Endurvinnsla heimilisúrgangs eykst um 39,2% á milli ára og munar þar mestu um aukna sérsöfnun lífúrgangs og vinnslu hans í jarðgerð. Staða á endurvinnslu pappírs og pappa, málmumbúða og viðarumbúða er einnig jákvæð.
En betur má ef duga skal
Þó að endurvinnsla heimilisúrgangs hafi aukist er Ísland enn undir lögbundnum markmiðum sem eru 55% endurvinnsla árið 2025 og 60% árið 2030. Til þess að ná þessum markmiðum þarf hlutfall blandaðs heimilisúrgangs að dragast enn frekar saman. Í því samhengi bendir Umhverfis- og orkustofnunin á, að á sama tíma og heimili landsins sérsafni og flokki úrgang, hafi vinnustaðir dregið lappirnar í því að koma upp sambærilegu kerfi. Bæta þurfi flokkun á vinnustöðum og í almenningsrýmum til að ná auknum árangri í endurvinnslu. Vinnustaðir þurfa að fylgja því fyrirkomulagi sem sveitarstjórnir ákveða og setja fram í samþykktum sínum um meðhöndlun heimilisúrgangs, líkt og heimilum er skylt að gera.
Losun frá úrgangi dregst saman
Samhliða samdrætti í magni heimilisúrgangs hefur losun gróðurhúsalofttegunda vegna úrgangs einnig dregist saman. Nýjustu losunartölur frá Umhverfis- og orkustofnun sýna að losun tengd úrgangi dróst saman um 4,5% milli áranna 2023 og 2024. Þegar niðurbrotið er skoðað kemur í ljós að samdrátturinn er fyrst og fremst vegna minni urðunar úrgangs, en losun vegna urðunar dróst saman um 5,8% á milli ára. Umhverfis- og orkustofnun eignar aukinni sérsöfnun úrgangs, sérstaklega lífúrgangs, þennan samdrátt að mestu leyti.
Þegar þróunin er skoðuð yfir lengra tímabil hefur losun vegna urðunar úrgangs dregist saman um 28% frá árinu 2005 til ársins 2024 og er gert er ráð fyrir að öll úrgangstengd losun muni dragast saman um 48% árið 2030 m.v. árið 2005 í takt við áframhaldandi aðgerðir ríkis og sveitarfélaga.
Góður árangur sveitarfélaga ástæða til bjartsýni
Núverandi frammistaða verður vonandi til þess að kynda undir metnað sveitarfélaga og íbúa þeirra til að halda áfram á góðri braut. Sú vinna sem sveitarfélög réðust í við að innleiða kerfi sérsöfnunar úrgangs er að skila góðum árangri. Tilefni er til að skoða hvar hægt er að gera enn betur með því að draga úr magni úrgangs og flokka meira og ættu vinnustaðir ekki að láta sitt eftir liggja í þeim efnum. Af frumkvæði sveitarfélaga er einnig verið að stíga fyrstu skrefin að byggingu innlendrar orkubrennslu fyrir óendurvinnanlegan úrgang sem mun leysa urðun og flutning úrgangs til annarra landa af hólmi. Með aukinni innviðauppbyggingu og betri úrgangsstjórnun má segja að horfur séu góðar í úrgangsmálum.