Framtíðarsýnin og aðgerðaáætlunin byggja á samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um öflun og nýtingu gagna og stafræna þróun hins opinbera í velferðarþjónustu. 

Markmiðið er að allir lykilaðilar sem starfa að félagsþjónustu hafi sameiginlega sýn á grunnskipulag, gögn, gagnasöfn, tengingar og hagnýtingu gagna. Með því er leitast við að tryggja samfellda þjónustu þvert á stjórnsýslustig, betri nýtingu fjármuna og markvissari stefnumótun í þágu notenda þjónustunnar.

Í dag skortir samræmd gögn á landsvísu, kerfi tala ekki nægilega vel saman og yfirsýn yfir veitta félagsþjónustu, þarfir fólks og biðlista er takmörkuð.

· Í framtíðarsýninni er meðal annars gert ráð fyrir samræmdri grunnskráningu í allri lögbundinni félagsþjónustu, að upplýsingar um réttindi og þjónustu verði aðgengilegar á einum stað á island.is og að unnið verði að sameiginlegri umsókn og samræmdu umsóknarferli óháð því hvar fólk býr á landinu.

· Áhersla er lögð á að bæta aðgengi að gögnum þannig að allir aðilar sem þurfa á þeim að halda til að sinna lögbundnum verkefnum hafi betri yfirsýn og aðgang að samræmdri tölfræði. Jafnframt verði unnið að því að gögn flæði stafrænt milli þjónustuaðila eftir því sem við á, í stað þess að þau séu vistuð á mörgum stöðum.

„Við þurfum traust og samræmd gögn til að geta tekið réttar ákvarðanir og veitt fólki bestu mögulegu þjónustu. Með sameiginlegri framtíðarsýn og aðgerðaáætlun ríkis og sveitarfélaga leggjum við traustan grunn að því að gögn nýtist betur, nauðsynleg yfirsýn náist og félagsþjónusta verði samfelldari. Þannig bætum við þjónustuna og förum um leið skynsamlega með fjármuni,“ segir Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra.

„Með þessari sameiginlegu framtíðarsýn erum við að stíga mikilvægt skref í átt að samræmdari og skilvirkari félagsþjónustu um land allt. Betri gögn og sterkari stafrænar lausnir munu auðvelda sveitarfélögum að veita fólki markvissari þjónustu og skapa um leið betri grunn fyrir stefnumótun og ákvarðanatöku,“ segir Jón Björn Hákonarson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga.

Aðgerðaáætlunin nær til áranna 2026 til 2028 og skiptist í verkefni sem miða að því að ná meginmarkmiðum framtíðarsýnarinnar fyrir lok tímabilsins. Meðal aðgerða í ár eru heildstæð stafræn innleiðing í stuðningsþjónustu, þróun heildstæðs mats á stuðningsþörf, undirbúningur nauðsynlegra lagabreytinga og miðlægt aðgengi að gögnum fyrir yfirsýn og tölfræði.

Aðgerðaáætlunin verður uppfærð í lok hvers árs með nánari upplýsingum um aðgerðir næsta árs og þau verkefni sem heyra þar undir.

Félags- og húsnæðismálaráðuneytið og Samband íslenskra sveitarfélaga hafa lagt fram sameiginlega framtíðarsýn og aðgerðaáætlun um stafræn verkefni og gagnamál í félagsþjónustu til ársins 2028.

Sameiginleg framtíðarsýn um stafræn verkefni og gagnamál í félagsþjónustu liggur fyrir

Sambandið sendi 27 umsagnir til þingsins á liðnum þingvetri og eru þær aðgengilegar á heimasíðu Sambandsins.  

Helstu mál sem Sambandið telur rétt að vekja athygli sveitarfélag á eru eftirfarandi: 

1. Tilfærsla verkefna heilbrigðiseftirlita til ríkisins 

Með samþykkt laga um stofnun atvinnuveganna og laga um breytingu á ýmsum lögum vegna einföldunar regluverks og aukinnar skilvirkni eftirlits með hollustuháttum og mengunarvörnum eru verkefni heilbrigðiseftirlita sveitarfélaga færð til ríkisins frá og með 1. janúar 2027. Ljóst er að um verulega breytingu er að ræða og nauðsynlegt að sveitarfélög hefji sem fyrst undirbúning. Sveitarfélög þurfa m.a. að skoða hvaða verkefni verða eftir á ábyrgð sveitarfélaga, hvernig þeim verður best fyrir komið í skipulagi sveitarfélaga og hvaða mannafla verði þörf til að sinna þeim verkefnum.  

Samkvæmt upplýsingum úr viðkomandi ráðuneytum er gert ráð fyrir að reglugerðir þar sem verkaskipting er nánar útfærð fari í samráð í sumar/haust og að jafnframt verði boðað til samráðsfundar með sveitarfélögum eftir sumarleyfi. Sambandið hefur ekki upplýsingar um hvenær það verður ljóst hvaða starfsfólki heilbrigðiseftirlita verður boðið starf hjá viðkomandi stofnunum en bindur vonir við að það skýrist sem fyrst eftir sumarleyfi.  

2. Skipan nefndar til að kanna aðbúnað barna sem vistuð voru fyrir atbeina stjórnvalda á einkaheimilum 

Skv. nýjum lögum er forsætisráðherra heimilt að setja  á fót nefnd til að kanna aðbúnað barna sem vistuð voru á vegum ríkis og sveitarfélaga á einkaheimilum. Þegar kostnaður við störf nefndarinnar, þ.m.t. þóknun nefndarmanna, liggur fyrir í lok hvers árs skal ráðherra ræða við Samband íslenskra sveitarfélaga með það fyrir augum að kostnaður skiptist til helminga milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna, eftir atvikum fyrir tilstilli Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Áður en nefnd er skipuð og erindisbréf gefið út skal ráðherra hafa samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga. Samkvæmt kostnaðarmati er gert ráð fyrir að rekstur nefndarinnar kosti 35 millj. kr. á þessu ári, 70 millj. kr. hvort árið 2027 og 2028 og 35 millj. kr. árið 2029.  

Nefndin hefur ekki verið sett á fót en Sambandið á von á að það verði gert í sumar eða í byrjun hausts. Þá er gert ráð fyrir að frumvarp um sanngirnisbætur verði lagt fyrir Alþingi í haust.  

3. Breytingar á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun 

Sambandið vekur sérstaka athygli á því að skv. nýjum lagabreytingum er búið að stytta þann tíma sem sveitarfélög hafa til að aðlaga gildandi skipulagsáætlanir að verndar- og orkunýtingaráætlun. Áður var sveitarfélagi heimilt að fresta aðlögun um tíu ár en búið er að stytta þann tíma í sex ár. Þá gat sveitarstjórn óskað eftir lengri fresti, allt að þremur árum, en búið er að stytta þann tíma í eitt ár.  

4. Stytting bótatímabils atvinnuleysisstrygginga 

Með breytinum á lögum um atvinnuleysistryggingar var lágmarsskilyrðum fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta breytt sem og að bótatímabil var stytt úr 30 mánuðum í 24. Sambandið lagði áherslu á að fylgst yrði vel með því hvaða áhrifa þetta hefði á fjárhag sveitarfélaga og er því gert ráð fyrir að fyrir 31. desember 2028 skuli ráðherra að leggja mat á áhrif breytinganna. Mikilvægt er því að sveitarfélög fylgist vel með hvaða áhrif þessi breyting hefur svo að til verði upplýsingar til að styðjast við þegar ráðuneytið framkvæmir matið.  

5. Framkvæmd öryggisráðstafana skv. dómsúrslausn 

Með nýjum lögum um framkvæmd öryggisráðstafana samkvæmt dómsúrlausn er skapaður skýr rammi um verkferla og ábyrgð á málaflokki sem skort hefur á lagaumgjörð sem er vel. Sambandið hefur bent á að eftir standi hópur einstaklinga sem er í umfangsmikilli og kostnaðarsamri 3. stigs þjónustu á vegum sveitarfélaga en hefur ekki hlotið dóm eða úrskurð og fellur því ekki undir lögin. Hefur Sambandið því óskað eftir áframhaldandi samtali við ríkið um stöðu þess hóps.  

6. Aðgengi að vefsetrum og smáforritum opinberra aðila 

Alþingi samþykkti ný lög um aðgengi að vefsetrum og smáforritum opinberra aðila. Markmið þeirra er að tryggja að vefsetur og smáforrit fyrir fartæki á vegum opinberra aðila séu aðgengileg öllum, einkum fötluðu fólki, með því að gera þau skynjanleg, nothæf, skiljanleg og traust. Með lögunum eru lagðar þær skyldur á opinbera aðila að gera vefsetur sín og smáforrit fyrir fartæki aðgengileg með því að gera þau skynjanleg, nothæf, skiljanleg og traust. Þá skulu opinberir aðilar  uppfæra reglulega yfirlýsingu um aðgengi á vefsetrum sínum og í smáforritum fyrir fartæki og koma á fót aðgengilegri leið fyrir notendur til að veita endurgjöf, tilkynna um vanefndir á aðgengiskröfum og biðja um upplýsingar sem eru undanskildar. 

Með nýjum lögum um sýslumann sem taka gildi 1. janúar 2027 eru embætti sýslumanna sameinuð í eitt. Skv. lögunum ber sýslumanni að tryggja að hið minnsta 65% stöðugilda embættisins séu hverju sinni á landsbyggðinni. Þá skal ráðherra setja reglugerð, að höfðu samráði við Sambandið, um skipulag embættisins, þ.m.t. staðsetningu starfsstöðva og þjónustuframboð, með það að markmiði m.a. að fjölga störfum á landsbyggðinni og stuðla að jöfnu aðgengi að opinberri þjónustu.  

Með nýjum lögum um innviðafélag skal ráðherra koma á fót hlutafélagi um fjármögnun og uppbyggingu mikilvægra samgöngumannvirkja.  Tilgangur félagsins er að hrinda í framkvæmd uppbyggingu stórra þjóðhagslega mikilvægra samgönguverkefna og tryggja fjármögnun og hraðari framvindu slíkra framkvæmda. Sambandið hefur lagt áherslu á að haft verði samráð við sveitarfélögin, væntanleg veggjöld íþyngi ekki um of íbúum á viðkomandi svæði og horft verði til forgangsröðunar heimafólks við val á framkvæmdum. 

Nú þegar Alþingi hefur lokið störfum er fróðlegt að fara yfir þingstörfin með tilliti til hagsmuna sveitarfélaga en venju samkvæmt voru fjölmörg mál til umfjöllunar á þinginu er varða sveitarfélögin beint eða óbeint.  

Hagsmunir sveitarfélaga á liðnum þingvetri

Í langa tíð hefur Samband íslenskra sveitarfélaga tekið saman öll helstu atriði sem sveitarfélög hafa í huga við fjárhagsáætlanagerð sína og birt í formi minnisblaðs sem sent hefur verið til allra sveitarfélaga landsins. 

Nú hafa þessi atriði verið tekin saman á vefsíðu hjá Sambandinu þar sem allar helstu hagtölur og spár fyrir tímabilið 2027-2031 eru teknar saman og birtar með myndrænum hætti og hlekkjum á viðeigandi vefsíður með ítargögnum. Minnisblaðið sjálft má finna neðst á þessari vefsíðu.

Markmiðið með þessari framsetningu er að gera sveitarfélögum auðveldara að nálgast upplýsingar og nýta þær við fjárhagsáætlanagerð og stefnumótun. Með myndrænni birtingu og aðgangi að ítargögnum á einum stað verða lykilupplýsingar aðgengilegri og nýtast betur til upplýstrar ákvarðanatöku.

Forsendur fjárhagsáætlana 2027- 2031

Nú hafa forsendur fjárhagsáætlana 2027-2031 verið birtar á vef Sambandsins ásamt gagnvirkum myndritum þar sem farið er yfir þróun helstu hagstærða yfir það tímabil sem áætlunin tekur til.

Forsendur fjárhagsáætlana birtar á vef Sambandsins

Almar tók við embætti bæjarstjóra Garðabæjar eftir sveitarstjórnarkosningarnar 2022 og var endurráðinn í upphafi þessa kjörtímabils. Hann hefur setið í bæjarstjórn Garðabæjar frá árinu 2014, var formaður fjölskylduráðs 2018-2022 og í bæjarráði frá 2018-2022. Þá hefur hann setið í stjórn Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins undanfarin ár. Hann er hagfræðingur frá Háskóla Íslands og með MBA gráðu frá London Business School.

Almar var framkvæmdastjóri Reiknistofu lífeyrissjóða áður en hann tók við starfi bæjarstjóra. Hann hefur á sínum starfsferli starfað hjá ýmsum fjármálafyrirtækjum, meðal annars Íslandsbanka og Kviku. Á árunum 2009-2017 var hann framkvæmdastjóri hagsmunasamtaka fyrirtækja, fyrst hjá Félagi atvinnurekenda og síðan hjá Samtökum iðnaðarins.

Almar er uppalinn Garðbæingur, en á ættir að rekja til Akraness og Bolungarvíkur. Hann er kvæntur Guðrúnu Zoega, hjúkrunarfræðingi, og eiga þau fimm börn og eitt barnabarn.

Almar tekur við sem formaður stjórnar á Landsþingi Sambandsins sem fram fer á Akureyri dagana 23.-25. september.

Almar Guðmundsson, bæjarstjóri í Garðabæ, verður næsti formaður stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hann var einn í framboði og því sjálfkjörinn, en framboðsfrestur rann út á miðnætti 15. júlí.

Leitarniðurstöður

Almar nýr formaður stjórnar Sambandsins

Samband íslenskra sveitarfélaga

Leitarniðurstöður

Al­mar nýr for­mað­ur stjórn­ar Sam­bands­ins

Almar nýr formaður stjórnar Sambandsins