Endurmati á yfirfærslu þjónustu við fatlað fólk lýkur með samkomulagi

Þann 11. desember sl. var ritað undir samkomu-lag sem náðst hefur milli ríkis og sveitarfélaga varðandi framtíðarfjármögnun lögbundinnar þjónustu sveitarfélaga við fatlað fólk. Af hálfu sambandsins undirrituðu samkomulagið þeir Halldór Halldórsson formaður stjórnar og Karl Björnsson framkvæmdastjóri, en fyrir hönd ríkisins var samkomulagið staðfest með undirritun félags- og húsnæðismálaráðherra, innanríkisráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra.

Samkomulagið byggir á skýrslu verkefnisstjórn-ar um faglegt og fjárhagslegt mat á yfirfærslu málaflokksins, en skýrslan var birt í dag samhliða undirritun. Skýrslan er ítarleg og felur í sér greiningu og mat á því hvernig til hafi tekist, jafnt faglega og fjárhagslega. Kveðið er á um þetta endurmat í lögum enda var það ein forsenda sveitarfélaga fyrir yfirfærslunni að reynslan yrði tekin út að nokkrum árum liðnum og þá meðal annars metið hvort nægjanlegt fé hafi fylgt málaflokknum.  

Félags- og húsnæðismálaráðherra skipaði verkefnisstjórnina í maí 2014 og felur skýrslan í sér sameiginlega niðurstöðu um flesta þætti yfirfærslunnar. Ráðgert var einnig að verkefnisstjórnin myndi skila tillögu um framtíðarfjármögnun en undir lok vinnunnar var ákveðið að vísa umfjöllun um þann þátt í farveg beinna viðræðna milli ríkis og sveitarfélaga. Samkomulagið sem undirritað var í dag er niðurstaða þeirra viðræðna. Unnið verður áfram að öðrum faglegum og fjárhagslegum þáttum þjónustunnar á grundvelli skýrslunnar, en hún hefur að geyma margvíslegar niðurstöður, tillögur og ábendingar.  

Framlag til málaflokksins eykst um allt að 1,5 milljarð króna

Samkomulag ríkis og sveitarfélaga um fjármögnun þjónustu sveitarfélaganna við fatlað fólk er tvíþætt. Annars vegar verður tímabundin 0,04% hækkun útsvarshlutfalls sveitarfélaga, sem ákveðin var árið 2014, lögfest sem hluti af hámarksútsvari sveitarfélaga sem nemur þar með 1,24% til málaflokksins. Hámarksútsvar verður þannig framvegis 14,52%. Hins vegar er kveðið á um hækkun framlaga í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem hlutfall af skatttekjum ríkissjóðs. Áætlað er að þessar breytingar leiði til þess að framlög til þjónustu við fatlað fólk á hendi sveitarfélaganna aukist um allt að 1,5 milljarð króna á ári.

Faglegur ávinningur staðfestur

Í lykilniðurstöðu verkefnisstjórnar um mat á yfirfærslunni segir að kannanir hafi leitt í ljós að markmið yfirfærslunnar um bætta og einstaklingsmiðaðri þjónustu við fatlað fólk hafi náðst og að þjónusta hafi verið samþætt við aðra nærþjónustu líkt og að var stefnt. Það er mat verkefnisstjórnarinnar að sveitarfélögin hafi lagt sig fram um að sinna þjónustu við fatlað fólk af ábyrgð og fagmennsku og að samskipti við notendur og hagsmunasamtök þeirra hafi almennt verið með ágætum. Aftur á móti er bent á að þróun í þjónustu og breytingar á fyrirkomulagi hennar hafi ekki náð að fylgja væntingum á nokkrum þyngstu þjónustusvæðunum. Ástæður þess séu umtalsverð fjölgun þjónustuþega, aukin þjónustuþörf og takmarkað fjármagn.

Sveitarstjórnarstigið er sterkara en áður

Glöggt kemur fram í skýrslunni og út frá þeim gögnum sem aflað var í vinnu verkefnisstjórnar að sveitarstjórnarstigið styrktist við yfirfærsluna. Dregið hefur úr skörun milli stjórnsýslustiga og markmið um einfaldari verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í meginatriðum gengið eftir. Þessi styrking á að geta leitt til þess að fjármagn í þjónustunni nýtist betur notendum til hagsbóta.