Stefnumótun og samstarf sveitarfélaga í upplýsingatæknimálum

Aukin hagnýting upplýsingatækni býður upp á tækifæri fyrir sveitarfélög til að hagræða í rekstri og bæta þjónustu við íbúa. Undanfarin ár, hafa á tveggja ára fresti, verið gerðar úttekir á vefjum ríkisstofnana og sveitarfélaga. Þessar úttektir, sem fræðast má nánar um á www.ut.is, sýna að það hefur verið lítil framþróun milli ára. Með fáum undantekningum skora sveitarfélög og ríkisstofnanir sérstaklega lágt í mælingum á hagnýtingu upplýsingatækni til að stuðla að auknu lýðræðislegu samráði við íbúa og til að íbúarnir geti afgreitt sig sjálfir rafrænt en það er einmitt þetta síðarnefnda sem býður upp á mestu möguleika til að hagræða og bæta þjónustu við íbúa. Alþjóðlegar kannanir staðfesta þetta, en sýna líka að Ísland stendur öðrum löndum framar hvað varðar aðgengi og notkun almennings á upplýsingatækni. Þessar mikilvægu forsendur fyrir hagnýtingu upplýsingatækni eru hér á landi með því bestu í heiminum. Það er hins vegar þörf á átaki til að lyfta stjórnsýslu og þjónustu ríkis og sveitarfélaga upp á rafrænt sjálfsafgreiðslustig þannig að ávinningurinn skili sér í hús. Það átak þarf að fela í sér uppbyggingu á tæknilegum innviðum sem gera gögnum kleift að flæða á öruggan rafrænan hátt á milli íbúa og stofnana. Tæknin ein dugir þó ekki, því að það þarf líka að endurskoða verkferla. Það er því mikilvægt að líta ekki á aukna hagnýtingu upplýsingatækni sem tæknilegt úrlausnarefni, heldur sem fyrst og fremst stjórnunarlegt úrlausnarefni sem sem stjórnendur sveitarfélaga á öllum sviðum þurfa að taka þátt í að leysa. Rafræna byltingin byggist á óhindruðu flæði gagna og samnýtingu upplýsinga. Forsendan fyrir því er samstarf allra viðkomandi um sameiginlega staðla og samhæfð kerfi og verkferla. Samstarf er því lykilorðið en á það hefur skort hér á landi.

Samstarf milli ríkis og sveitarfélaga er nauðsynlegt til að tryggja samhæfða rafræna opinbera þjónustu gagnvart íbúum og samstarf milli sveitarfélaga er óhjákvæmilegt til að sveitarfélög geti yfirhöfuð leyst þetta verkefni sem er alltof stórt fyrir þau að leysa hvert fyrir sig. Þau verða að leggja saman fé og krafta. Í nágrannalöndum okkar eru sveitarfélög komin lengra á veg hvað þetta varðar en hér á landi. Þar liggja fyrir nýlegar sameiginlegar stefnumótanir sveitarfélaga, sem mynda ramma um samstarf þeirra og stöðu gagnvart ríkisvaldinu, og þau hafa þróað með sér ýmis samstarfsform sem ganga mislangt og eru misjafnlega skuldbindandi. Nánar má lesa um þetta í samantekt hér til hægri um stöðuna í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Baskalandi.

Í stefnu ríkisstjórnarinnar um upplýsingasamfélagið 2008-2012 er boðað að Ísland.is verði netmiðstöð sem tryggi aðgengi á einum stað að upplýsingum og þjónustu allra opinberra aðila. 1. janúar 2011 fluttist þróun og rekstur Ísland.is frá forsætisráðuneytinu til Þjóðskrár Íslands. Um leið var boðuð sú áherslubreyting að leggja eigi meiri áherslu á samstarf ríkis og sveitarfélaga um þróun vefsins. Það er ástæða til að fagna því og vonandi getur Ísland.is orðið umgjörð fyrir samstarf ríkis og sveitarfélaga um framþróun rafrænnar þjónustu. Það er ljóst að sveitarfélögin geta nú þegar nýtt sér Ísland.is í miklu meira mæli en þau eru að gera. Ástæða er til að ætla að sveitarfélögin þekki ekki nægilega vel til þeirra möguleika og er mikilvægt að þau kynni sér þá. Jafnframt þurfa sveitarfélaga að ráða betur ráðum sínum varðandi framtíðarsamstarf þeirra á milli um innleiðingu á rafrænni stjórnsýslu og rafrænni þjónustu í samræmi við eftirfarandi stefnumörkun sambandsins 2011–2014:

§  „Vinna að úttekt á möguleikum á auknu samstarfi sveitarfélaga og samstarfi ríkis og sveitarfélaga að framþróun rafrænnar stjórnsýslu og að hagnýtingu upplýsingatækni í samskiptum þeirra við íbúana.“

Í nágrannalöndum Íslands er litið svo á að sveitarfélagasamböndin hafi mikilvægt samræmingar- og leiðsagnarhlutverk varðandi uppbyggingu á rafrænni stjórnsýslu og upplýsingatæknimálum sveitarfélaga. Evrópusamtök sveitarfélaga, CEMR, sem sambandið er aðili að, gætir hagsmuna evrópskra sveitarfélaga gagnvart stefnumótun og löggjöf ESB sem snýr að upplýsingatæknimálum en er ekki síður að vinna að þekkingaryfirfærslu milli evrópskra sveitarfélaga á þessu sviði. Upplýsingatæknihópur á þeirra vegum gaf út handbók fyrir sveitarfélagasambönd um hvernig þau geti aðstoðað sveitarfélög í upplýsingatæknimálum. Handbókin er byggð á stefnumótun norska sveitarfélagasambandsins. Í handbókinni er farið yfir mikilvægar forsendur og svið rafrænnar þjónustu hjá sveitarfélögum. Gert er ráð fyrir að sveitarfélagasambönd setji markmið og aðgerðaráætlun hvað varðar þessar forsendur og svið.

Hlutverk sveitarfélagasambanda er í handbókinni skilgreint þannig:

• Gæta hagsmuna sveitarfélaga gagnvart ríkisvaldi, ESB, framleiðendum og öðrum aðilum sem koma að upplýsingatæknimálum sveitarfélaga.
• Stuðla að þróun staðla og kröfulýsinga fyrir gagnamiðlun, samhæfingu kerfa og sameiginlegar lausnir, gjarnan í samstarfi við ríkisvaldið.
• Stuðla að þekkingaruppbyggingu í sveitarfélögunum með tillögum og meðmælum, ráðgjöf, samanburði, útgáfu leiðbeiningarefnis, stofnun samstarfsneta til að skiptast á reynslu og þekkingu o.sv.frv.