Frumvarp til laga um sveitarstjórnarkosningar (persónukjör)
Sambandið hefur sent umsögn um frumvarp til laga um sveitarstjórnarkosningar (persónukjör), 537. mál, til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að persónukjör við sveitarstjórnarkosningar verði aukið frá því sem nú er við hefðbundnar listakosningar og horft til þess kerfi sem Norðmenn nota við sveitarstjórnar- og fylkiskosningar, en það aðlagað að íslenskum aðstæðum.
Helstu atriði sem breytast við framkvæmd sveitarstjórnarkosninga ef frumvarpið verður að lögum eru þessi:
- Kjósendur fá heimild til að veita einum eða fleirum frambjóðendum á þeim lista sem þeir kjósa persónuatkvæði.
- Kjósendur fá heimild til þess að veita mjög takmörkuðum fjölda frambjóðenda á öðrum listum en þeir kjósa persónuatkvæði.
- Flokkar í framboði fá heimild til að verja efstu frambjóðendur með atkvæðaálagi.
- Möguleikar til útstrikunar falla niður.
- Nýti kjósandi heimild til að veita persónuatkvæði þvert á lista skerðist atkvæði þess lista sem hann kýs.
- Endanleg fulltrúatala hvers lista er fundin eftir að öll atkvæði hafa verið talin og atkvæðishlutar hafa verið fluttir milli lista.
- Persónuatkvæði, að viðbættu atkvæðaálagi, ræður endanlegri röðun á lista.
- Framboðsfrestur er lengdur úr þremur vikum í sjö.
Drög að því frumvarpi sem nú liggur fyrir Alþingi voru kynnt stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga á stjórnarfundi 14. desember sl. Á þeim fundi urðu miklar umræður um málið en afstaða stjórnarmanna til þess var afar mismunandi og ekki endilega eftir flokkslínum.
Við umræðu um málið í stjórn sambandsins 1. mars 2013 kom ekki fram bein andstaða gegn frumvarpinu frá neinum stjórnarmanni þótt nokkrir stjórnarmenn lýstu nokkrum efasemdum í garð málsins, ýmist í heild eða gagnvart einstökum þáttum í þeirri útfærslu persónukjörs sem fram kemur í frumvarpinu. Þær efasemdir beindust helst að því að lagt er til að flokkarnir geti ákveðið atkvæðaálag en einnig kom fram að ekki eru allir á því að heimila kjósendum að veita frambjóðendum á fleiri en einum lista persónuatkvæði.
Á heildina litið var afstaða stjórnarmanna til málsins fremur jákvæð. Stjórnin ræddi m.a. sérstaklega hvort ástæða væri til að leggja til þá breytingu á frumvarpinu að persónukjör þvert á lista yrði ekki leyft, a.m.k. að svo stöddu. Niðurstaða þeirrar umræðu var að stjórnin mælir alls ekki með slíkri breytingu á frumvarpinu. Einnig taldi stjórnin ekki koma til álita að hafa persónukjör valkvætt sem kosningaraðferð við sveitarstjórnarkosningar, eins og stundum hefur komið til tals, heldur verði sömu reglur að gilda í öllum sveitarfélögum.
Þá er það afstaða stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga að ríkið eigi að bæta sveitarfélögunum þann kostnaðarauka sem þau verða fyrir ef frumvarpið verður að lögum, enda er frumkvæði í málinu komið frá ríkisstjórn Íslands. Fyrirsjáanlegt er meðal annars að verði frumvarpið að lögum þarf að leggja í umtalsverðan kostnað til að kynna kjósendum og framboðum hið breytta fyrirkomulag sem leiðir af frumvarpinu.
Loks skal tekið fram að við umræðu um persónukjör á vettvangi sambandsins hefur iðulega komið fram það sjónarmið af hálfu sveitarstjórnarmanna að réttast væri að byrja á að gera tilraunir með það fyrirkomulag í Alþingiskosningum, frekar en að gera sveitarfélögin að vettvangi slíkra tilrauna. Þykir rétt að halda þessu sjónarmiði til haga í umræðu um það frumvarp sem hér er til umsagnar.
Með vísan til framangreindra sjónarmiða leggst stjórn sambandsins ekki gegn því að frumvarpið verði að lögum.