Fyrsti fundur sveitastjórnarvettvangs EFTA haldinn í Reykjavík
Mikilvægur áfangi fyrir íslensk og norsk sveitarfélög.
Við gerð EES-samningsins gerðu menn sér ekki grein fyrir því hversu mikil áhrif hann myndi hafa á sveitarfélög í EES-EFTA löndunum. Sveitarstjórnarstiginu var því ekki tryggð nein aðkoma að EES-samstarfinu. Síðar kom í ljós að stór hluti af evrópskri löggjöf sem innleidd er í gegnum EES-samninginn hefur áhrif á sveitarfélög, allt að 70% að því er talið er, auk þess sem samningurinn tryggir sveitarfélögum aðgang að fjölmörgum evrópskum samstarfsáætlunum. Sveitarstjórnarstigið hefur því mikilla hagsmuna að gæta í EES-samstarfinu og í nokkur ár hafa íslenska og norska sveitarfélagasambandið beitt sér fyrir því að geta tengst því.
Til að koma á samráði við sveitarfélög samþykktu ráðherrar EFTA, á fundi sínum í Lugano í júní 2008, að setja á laggirnar vettvang fyrir kjörna fulltrúa á sveitarstjórnarstigi og Fastanefnd EFTA afgreiddi svo málið á fundi sínum í desember sl. Meginmarkmiðið með vettvanginum er að tryggja þátttöku sveitarstjórnarmanna í EES-samstarfinu og koma á tengslum við Héraðanefnd ESB enn í henni sitja kjörnir fulltrúar á sveitarstjórnarstigi frá ESB ríkjunum sem hafa það hlutverk að fjalla um tillögur að evrópskri löggjöf sem varða sveitarstjórnarstigið. Enda þótt EFTA sveitarstjórnarvettvangurinn sé óformleg stofnun innan EFTA kerfisins mun hann „geta haft áhrif á stofnanir ESB á sviði sveitarstjórnarmála, til hagsbóta fyrir öll EFTA-ríkin“ sagði einn fyrirlesara á fundinum, Stefán Haukur Jóhannesson, aðalsamningamaður Íslands í aðildarviðræðum við ESB og varaformaður fastanefndar EFTA.
12 íslenskir og norskir sveitarstjórnarmenn eru fulltrúar í vettvanginum.
Formenn landshlutasamtaka sveitarfélaga, borgarstjóri og formaður Sambands íslenska sveitarfélaga eiga sæti í vettvanginum.
Á fundinum í Reykjavík var Halvdan Skard, formaður norska sveitarfélagasambandsins kjörinn formaður til eins árs og Halldór Halldórsson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga var kjörinn varaformaður. Gert ráð fyrir a.m.k. einum fundi á ári og að formennska skiptist reglulega á milli þátttökuríkja.
Viðurkenning á sveitarstjórnarstiginu sem hagsmunaaðila í EFTA/EES-samstarfinu
Á stofnfundinum sagði aðstoðarframkvæmdastjóri (Deputy Secretary-General) EFTA Bergdís Ellertsdóttir stofnun vettvangsins eðlilega framþróun EFTA-samstarfsins þar sem EES-samningurinn hefði nú mikil áhrif á fjárhag og starfsemi sveitarfélaga, t.d. á sviði úrgangsmála og opinberra innkaupa. Aðrir fyrirlesarar tóku í sama streng. „Samráðsvettvangur af þessu tagi er afar mikilvægur. Þið, sem sveitarstjórnarmenn finnið á eigin skinni hvernig Evrópulöggjöfin virkar í framkvæmd og það skiptir sköpum að rödd ykkar heyrist í EFTA.“ sagði Stefán Haukur Jóhannesson, varaformaður fastanefndar EFTA. Hann sagði sögulegt ójafnvægi nú lagfært og vettvanginn nýja brú milli EFTA og Evrópusambandsins.
Enda þótt staða Íslands hafi breyst með viðurkenningu þess sem ESB umsóknarlands og íslensk sveitarfélög geti þar með myndað tengsl við Héraðanefnd ESB, þá er framhaldið óvíst og svo getur farið að EES-samstarfið verði áfram aðgangur íslenskra sveitarfélaga að ESB. Vettvangurinn mun tryggja samráð þegar rætt er um að hvernig fella beri gerðir sem snerta sveitarstjórnarmál að EES-samningnum, stuðla að auknu samstarfi á sveitarstjórnarstigi milli þátttökulanda og gera sveitarstjórnarfólki í kleift að skiptast á skoðunum við kollega sína í Héraðanefnd ESB. Þá eru vonir bundnar við það að vettvangurinn verði til þess að auka þátttöku íslenskra sveitarfélaga í evrópskum samstarfsverkefnum og verkefnum sem styrkt eru af þróunarsjóði EFTA.